Hướng Dẫn

Quan Sát Thiên Nhiên - Đóng Góp Vào Khoa Học Cộng Đồng Tại Việt Nam

Tham gia hành trình khám phá thế giới tự nhiên phong phú của Việt Nam, từ những loài chim rừng đến hệ sinh thái đa dạng của các khu rừng nhiệt đới.

Xuất bản vào Cập nhật lần cuối vào

Giới Thiệu Trực Quan

người đàn ông đang chụp ảnh mặt nước bằng máy ảnh
cú mèo đậu trên cành cây
Photo by Erik Karits on Unsplash
cú mèo đậu trên cành cây trong rừng
Photo by Erik Karits on Unsplash
cú mèo nâu xám đậu trên cành cây ban ngày
cú mèo nâu trắng trên thùng nhựa cam
Photo by Erik Karits on Unsplash
chim đậu trên cây
cú mèo nâu đậu trên cành cây ban ngày
Photo by Erik Karits on Unsplash
Một người phụ nữ đang chụp ảnh trong khu rừng rậm.
chim đậu trên ngọn cành cây
cú mèo đậu trên cây
đại bàng đầu trắng đậu trên cành cây
phụ nữ mặc váy đen trắng đứng trên khúc gỗ nâu giữa bãi cỏ xanh
Photo by Erik Karits on Unsplash
cú mèo đậu trên đồi có rêu
Photo by Erik Karits on Unsplash
đại bàng đứng trên cành cây nhìn chú sóc đen
cú mèo nâu đậu trên cành cây ban ngày
Photo by Erik Karits on Unsplash
cú mèo đậu trên cành cây
Photo by James Lee on Unsplash
chim đậu trên cành cây trong rừng
Photo by Erik Karits on Unsplash
cú mèo nâu đậu trên cành cây ban ngày
chim săn mồi đậu trên cành cây
sóc nâu trên cành cây

Mong Đợi

Tôi vẫn nhớ như in cái cảm giác hồi hộp khi lần đầu mở một ứng dụng quan sát thiên nhiên. Tôi tự hỏi liệu một người làm việc văn phòng như mình có thể đóng góp gì cho khoa học. Nhưng rồi tôi quyết định thử, bắt đầu từ một công viên gần nhà mà ngày nào đi làm tôi cũng đi ngang qua.

Hòa Mình

Sáng hôm đó, tôi dậy thật sớm. Hương hoa sữa thoang thoảng trong không khí mát lành của Sài Gòn buổi sớm. Tôi bước vào công viên, lần đầu tiên thực sự dành thời gian quan sát kỹ lưỡng. Những chú chim sâu bé xíu đang nhảy nhót trên cành phượng, tiếng hót trong trẻo cắt ngang không gian yên tĩnh. Tôi ngồi xuống bãi cỏ, cảm nhận hơi sương đêm còn đọng trên ngọn cỏ mát lạnh dưới tay. Mùi đất ẩm sau cơn mưa đêm hòa cùng hương hoa dại thoang thoảng. Từng đàn bướm trắng chấp chới bay qua, có con đậu lại gần chỗ tôi ngồi, đôi cánh mỏng manh phập phồng theo nhịp thở.

Suy Ngẫm

Sau một thời gian quan sát, tôi đã ghi nhận được nhiều loài chim và thực vật khác nhau ngay trong thành phố. Điều khiến tôi ngạc nhiên nhất không phải là những con số, mà là cách nhìn nhận của tôi đã thay đổi hoàn toàn. Giờ đây, mỗi buổi sáng thức dậy, tôi đều háo hức mở cửa sổ phòng nghe tiếng chào mào hót ríu rít trên cây nguyệt quế trước nhà. Tôi nhận ra rằng thiên nhiên không hề xa xôi, nó đang hiện hữu ngay xung quanh chúng ta, chỉ cần chúng ta biết dừng lại một chút để lắng nghe và quan sát.

Dữ liệu quan sát giúp các nhà khoa học theo dõi sự thay đổi của các loài đặc hữu như voọc chà vá chân nâu hay sao la.
Giúp mọi người hiểu rõ hơn về giá trị của hệ sinh thái đa dạng tại Việt Nam, từ rừng ngập mặn đến rừng nhiệt đới.
Phát triển khả năng chú ý đến từng chi tiết nhỏ trong tự nhiên, từ đó nâng cao khả năng tập trung trong công việc và cuộc sống.
Nghiên cứu cho thấy dành thời gian hòa mình với thiên nhiên giúp giảm đáng kể hormone gây stress, cải thiện sức khỏe tinh thần.
Dữ liệu của bạn sẽ góp phần vào các nghiên cứu về biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học trên toàn thế giới.
Tạo cơ hội cho trẻ em học hỏi về thiên nhiên thông qua trải nghiệm thực tế, nuôi dưỡng tình yêu môi trường từ nhỏ.
Gặp gỡ những người có cùng đam mê, tham gia các nhóm điền dã và chia sẻ kiến thức về thiên nhiên Việt Nam.
  1. Tải ứng dụng quan sát thiên nhiên về điện thoại và tạo tài khoản
  2. Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ cần thiết trước khi ra ngoài
  3. Bắt đầu từ không gian gần nhà như công viên, vườn hoa
  4. Chụp ảnh rõ nét các loài quan sát được, ghi chú thời gian và địa điểm cụ thể
  5. Tải lên ứng dụng và chờ cộng đồng xác nhận
  6. Tham gia các nhóm quan sát thiên nhiên địa phương để học hỏi kinh nghiệm
  7. Duy trì thói quen ghi chép và chia sẻ quan sát thường xuyên
  • Điện thoại thông minh có camera (tối thiểu 8MP)
  • Ứng dụng quan sát thiên nhiên đã cài đặt
  • Sổ tay nhỏ và bút chì không thấm nước
  • Giày thể thao hoặc giày đi bộ thoải mái
  • Nước uống đầy đủ (tối thiểu 1 lít)
  • Áo khoác nhẹ chống nắng, mũ rộng vành
  • Kính lúp cầm tay (tùy chọn)
  • Ba lô nhỏ đựng đồ dùng cá nhân

Mang theo nước uống, mũ nón và kem chống nắng khi ra ngoài. Sử dụng thuốc chống côn trùng để phòng tránh muỗi và côn trùng cắn. Tránh tiếp xúc với động vật hoang dã và các loại nấm lạ. Không hái hoa, bẻ cành trong rừng. Trẻ em cần có người lớn đi cùng khi tham gia hoạt động ngoài trời.

Hoàn toàn có thể! Bạn không cần bằng cấp chuyên môn để bắt đầu. Các ứng dụng chuyên dụng sẽ giúp nhận diện các loài thông qua hình ảnh. Quan trọng nhất là sự tò mò và đam mê khám phá thiên nhiên.
Chỉ cần điện thoại thông minh có camera là đủ để bắt đầu. Khi đã quen, bạn có thể đầu tư thêm ống nhòm hoặc máy ảnh chuyên nghiệp hơn. Ở Việt Nam, các loại ống nhòm giá từ 2-5 triệu đồng là phù hợp với người mới bắt đầu.
Ngay cả ở đô thị như Hà Nội hay TP.HCM cũng có rất nhiều loài động thực vật để quan sát. Các công viên đô thị là nơi lý tưởng để bắt đầu với nhiều loài chim và côn trùng.
Ánh sáng tự nhiên là yếu tố quan trọng nhất. Ở Việt Nam, thời điểm lý tưởng là sáng sớm (5-7h) hoặc chiều muộn (4-6h). Giữ máy ảnh ổn định, sử dụng chế độ chụp liên tiếp để bắt được những khoảnh khắc đẹp nhất.
Mỗi mùa đều có nét đặc trưng riêng. Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 là thời điểm lý tưởng để quan sát ếch nhái, côn trùng. Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 lại thuận lợi để ngắm chim di cư.
Các ứng dụng chuyên dụng có chức năng nhận dạng tự động dựa trên hình ảnh. Bạn cũng có thể tham khảo sách 'Chim Việt Nam' của tác giả Võ Quý hoặc tham gia các hội nhóm chuyên về quan sát thiên nhiên trên Facebook để được hỗ trợ.
Dữ liệu quan sát được sẽ góp phần vào các nghiên cứu khoa học, bảo tồn đa dạng sinh học và giám sát môi trường. Tại Việt Nam, thông tin này đặc biệt quý giá cho công tác bảo tồn các loài đang bị đe dọa.
Không cần thiết. Bạn có thể bắt đầu ngay từ ban công nhà mình với các loài cây trồng và côn trùng nhỏ. Ở các đô thị lớn, những công viên đô thị như các công viên đô thị lớn là điểm đến lý tưởng.
Ghi lại ngày giờ, địa điểm cụ thể (có thể dùng tọa độ GPS), điều kiện thời tiết, đặc điểm nhận dạng nổi bật, hành vi quan sát được. Ứng dụng iNaturalist cho phép lưu trữ tất cả thông tin này một cách khoa học.
Rất khuyến khích! Đây là hoạt động giáo dục tuyệt vời cho trẻ em. Bạn có thể bắt đầu bằng việc cùng con quan sát các loài chim, bướm trong công viên, giúp các bé phát triển tình yêu thiên nhiên từ nhỏ.
Ở Việt Nam, các loài chim sẻ, chào mào thường dễ nhầm lẫn. Hãy quan sát kỹ các đặc điểm như kích thước, hình dáng mỏ, màu lông, tiếng hót và hành vi. Sách 'Chim Việt Nam' hoặc các ứng dụng chuyên về chim sẽ rất hữu ích.
Bạn vẫn có thể tham gia bằng cách phân tích dữ liệu ảnh trên các nền tảng trực tuyến, giúp xác định loài cho cộng đồng. Hoặc đơn giản là quan sát và ghi chép về các loài cây, côn trùng ngay trong khuôn viên nhà mình.

Cùng lên đường khám phá thế giới tự nhiên kỳ thú ngay hôm nay!