Sanatsal Çeviri: Edebi Eserleri Farklı Dillere Taşıma Sanatı
Sanatsal çeviri, sadece kelimeleri değil, duyguları, imgeleri ve kültürel bağlamı da aktarmayı gerektiren özel bir çeviri türüdür. Nâzım Hikmet'ten Orhan Pamuk'a, Türk edebiyatının inceliklerini dünyaya taşımak için eşsiz bir araçtır.
Görsel Tanıtım
Beklenti
Sabahın erken saatlerinde, masamın başında, elime aldığım Nâzım Hikmet'in "Yaşamaya Dair" şiirini İngilizceye çevirmeye başlamadan önce bir an durdum. Penceremden Boğaz'ın mavi sularını seyrederken, şairin bu ölümsüz dizelerini başka bir dilde nasıl hayat vereceğimi düşündüm. Çayımın buharı yükselirken, kendimi iki farklı dünya arasında gidip gelen bir köprü gibi hissettim. Acaba bu derin duyguları, bu incelikli imgeleri İngilizceye aktarırken aynı etkiyi yaratabilecek miyim diye düşündüm.
Daldırma
Çeviri sürecinde kendimi adeta bir kelime avcısı gibi hissettim. Nâzım'ın "Yaşamak şakaya gelmez" dizesi için saatlerce düşündüm. "Şaka" kelimesini nasıl çevirmeliydim? "Joke" mu yoksa "trifle" mi? Ya da belki de tamamen farklı bir ifade... Masamın üstü Türkçe-İngilizce sözlükler, eş anlamlılar sözlüğü ve çeşitli çeviri kaynaklarıyla doluydu. Pencereden gelen martı sesleri ve uzaktan gemi düdükleri eşliğinde, her kelime için en doğru karşılığı aradım. Özellikle "dünyada bir tek kişiye kıymak" ifadesini çevirirken, İngilizce'nin bu inceliği yakalayıp yakalayamayacağından emin olamadım.
Yansıtma
Sonunda çevirimi bitirdiğimde, sadece bir metni başka bir dile çevirmekle kalmadığımı, adeta Nâzım'ın ruhuna misafir olduğumu hissettim. Çevirimi birkaç kez kontrol ettikten sonra, şiiri İngilizce bilen bir arkadaşıma okuttum. Gözlerindeki o anlık parıltıyı görünce, doğru yolda olduğumu anladım. Bu deneyim bana, çevirinin sadece kelimeleri değil, ruhu da aktarmak olduğunu bir kez daha hatırlattı. Şimdi sırada Orhan Pamuk'un "Kara Kitap"ı var, bakalım İstanbul'un o büyülü atmosferini başka bir dile nasıl taşıyacağım!
- Çevirmek istediğiniz kısa bir Türkçe metin seçin (örneğin, bir Nâzım Hikmet şiiri veya Sait Faik öyküsü)
- Orijinal metni anlamak için birkaç kez okuyun ve metnin ruhunu kavrayın
- Bilinmeyen kelime, deyim ve kültürel referansları not alın
- Türk Dil Kurumu'nun güncel sözlüğünden yararlanarak kelimelerin tam karşılıklarını bulun
- Kelime kelime değil, anlam bütünlüğünü koruyarak çeviri yapın
- Çevirinizi bir süre dinlendirdikten sonra tekrar kontrol edin
- Mümkünse anadili hedef dil olan biriyle çalışmanızı paylaşın ve geri bildirim alın
- Türk edebiyatı çevirileri konusunda uzmanlaşmış çevirmenlerin çalışmalarını inceleyin
- İleri düzeyde kaynak ve hedef dil bilgisi (Türkçe ve çeviri yapılacak dil)
- Edebi metinlere karşı duyarlılık ve edebi zevk
- Türk Dil Kurumu Sözlüğü ve diğer güvenilir kaynaklara erişim
- Kültürler arası farkındalık ve empati yeteneği
- Sabır, özveri ve detaylara dikkat etme becerisi
- Türk ve dünya edebiyatı hakkında genel kültür
- Dil bilgisi ve yazım kurallarına hakimiyet
Çeviri yaparken orijinal eserin telif haklarına saygı gösterilmelidir. Çevirilerinizde kültürel hassasiyetlere dikkat edin ve orijinal metnin ruhunu korumaya özen gösterin. Çevirilerinizi yayınlamadan önce mutlaka kontrol edin. Türk Dil Kurumu'nun güncel yazım kılavuzuna uygun hareket edin.