คู่มือ

ออกแบบสวนสาธารณะและสวนหย่อม - สร้างพื้นที่สีเขียวในเมืองอย่างมืออาชีพ

การออกแบบสวนสาธารณะและสวนหย่อมคือการผสมผสานระหว่างศิลปะและวิทยาศาสตร์ เน้นการสร้างพื้นที่สีเขียวที่สวยงาม ใช้งานได้จริง และตอบโจทย์ความต้องการของชุมชนเมือง

โดย ทีมบรรณาธิการ DoItAgain

เผยแพร่เมื่อ 8 พฤศจิกายน 2568อัปเดตล่าสุดเมื่อ 8 พฤศจิกายน 2568

เช้าวันแรกที่ได้โจทย์ออกแบบสวนสาธารณะใหม่ในย่านธุรใจกลางเมือง ฉันตื่นเต้นจนนอนไม่หลับ ตอนเดินสำรวจพื้นที่ครั้งแรก ดินแดงๆ ที่แห้งผากและอากาศร้อนชื้นทำให้รู้สึกท้าทาย ภาพในหัวฉันวาดฝันถึงพื้นที่ร่มรื่นที่มีทั้งต้นไม้ใหญ่ให้ร่มเงา และม้านั่งสวยๆ สำหรับคนเมืองได้พักผ่อน ฉันจดบันทึกรายละเอียดทุกอย่าง - ทิศทางลมที่พัดผ่าน ความชื้นในอากาศ แม้แต่เสียงจอแจของการจราจรที่ต้องหาทางลดทอน

การดื่มด่ำ

วันที่เริ่มลงมือออกแบบจริง ฉันสัมผัสถึงความชื้นของดินที่เพิ่งได้รับน้ำฝนเมื่อคืน กลิ่นหอมของดินและใบไม้สดชื่นขึ้นมาทันที ขณะที่กำลังวางผังต้นไม้ใหญ่ ฉันได้ยินเสียงนกร้องเจื้อยแจ้วจากต้นไม้ใกล้ๆ ทำให้รู้สึกว่าธรรมชาติกำลังบอกเราว่าต้องการอะไร เสียงใบไม้ไหวสะท้อนกับแสงแดดที่ลอดผ่านใบ สร้างเงาพริ้วไหวบนผืนดิน ฉันพบปัญหากับการออกแบบทางลาดสำหรับผู้สูงอายุและผู้ใช้รถเข็น แต่การแก้ปัญหานี้ทำให้การออกแบบดีขึ้นกว่าที่คิด

การไตร่ตรอง

วันเปิดสวนสาธารณะใหม่ ภาพที่ประทับใจที่สุดคือรอยยิ้มของป้าสูงวัยที่มานั่งพักใต้ต้นไม้ที่ฉันเป็นคนเลือกไว้ เธอบอกว่าต้นไม้นั้นให้ร่มเงาได้ดีและมีดอกหอมมาก น้ำตาคลอเบ้าเมื่อเห็นเด็กๆ วิ่งเล่นบนสนามหญ้า ผู้คนนั่งจิบกาแฟใต้ร่มไม้ รู้สึกว่าทุกความเหนื่อยล้ามันคุ้มค่า สวนนี้ไม่ใช่แค่พื้นที่สีเขียว แต่เป็นพื้นที่แห่งความสุขของชุมชน ที่สำคัญที่สุด ฉันเรียนรู้ว่าการออกแบบที่ดีต้องฟังเสียงธรรมชาติและความต้องการของผู้ใช้เป็นหลัก

ทำไมถึงสำคัญ

ช่วยลดปัญหามลพิษทางอากาศและปรากฏการณ์เกาะความร้อนเมือง ช่วยให้อุณหภูมิโดยรวมลดลง

พื้นที่สีเขียวช่วยลดความเครียด ลดระดับฮอร์โมนคอร์ติซอล และส่งเสริมการออกกำลังกาย

เป็นสถานที่พบปะ สังสรรค์ และทำกิจกรรมร่วมกันของคนในชุมชน

เป็นที่อยู่อาศัยของนก ผีเสื้อ และแมลงผสมเกสรในเมือง

ย่านที่มีพื้นที่สีเขียวคุณภาพดีมักมีมูลค่าทางอสังหาริมทรัพย์สูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

ช่วยดูดซับและชะลอน้ำฝน ลดปัญหาน้ำท่วมขังในเมือง

เป็นแลนด์มาร์คและจุดท่องเที่ยวสำคัญของเมือง ดึงดูดนักท่องเที่ยว

ต้นไม้ใหญ่ช่วยดูดซับและลดเสียงรบกวนจากการจราจร

วิธีการเริ่มต้น

สำรวจพื้นที่จริงอย่างละเอียด บันทึกทิศทางแสงแดด ลม และเสียงรบกวน
สัมภาษณ์คนในชุมชนเพื่อสำรวจความต้องการและความคาดหวัง
ร่างแบบเบื้องต้นโดยคำนึงถึงการใช้งานจริงและความยั่งยืน
เลือกพันธุ์ไม้ที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ เน้นพืชท้องถิ่นที่ทนทาน
ออกแบบระบบน้ำอัตโนมัติที่ประหยัดน้ำและพลังงาน
คำนวณงบประมาณและระยะเวลาดำเนินการอย่างเป็นขั้นตอน
นำเสนอแบบและปรับแก้ตามความเห็นของผู้เกี่ยวข้อง
วางแผนการบำรุงรักษาระยะยาว

สิ่งที่คุณจะต้องการ

พื้นที่สำหรับออกแบบ (จริงหรือจำลอง) ขนาดที่เหมาะสม
ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับพันธุ์ไม้ในท้องถิ่นที่ทนต่อสภาพอากาศร้อนชื้น
เครื่องมือวัดพื้นที่พื้นฐาน เช่น เมตรวัดระยะแบบเลื่อนได้
โปรแกรมออกแบบภูมิทัศน์เบื้องต้น เช่น SketchUp, AutoCAD
ความรู้เรื่องระบบน้ำและการระบายน้ำในพื้นที่เมือง
แบบฟอร์มสำรวจความต้องการของผู้ใช้พื้นที่
งบประมาณที่เพียงพอสำหรับการดำเนินการ
ข้อมูลสภาพดินและน้ำใต้ดินในพื้นที่

ความปลอดภัยเป็นอันดับแรก

สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสมเมื่อทำงานกับเครื่องมือทำสวน ตรวจสอบแผนที่สาธารณูปโภคก่อนขุดดิน หลีกเลี่ยงการทำงานในที่สูงหรือพื้นที่ลาดชันในช่วงฝนตก ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดต้นไม้ขนาดใหญ่ ควรมีผู้ช่วยเหลือเมื่อทำงานในที่สูงหรือใช้เครื่องมือหนัก และควรตรวจสอบสภาพอากาศล่วงหน้าก่อนเริ่มงาน

คำถามที่พบบ่อย

สามารถเริ่มได้ตั้งแต่พื้นที่เล็กๆ 100 ตารางเมตรขึ้นไป สำหรับพื้นที่ขนาดเล็กอาจเน้นเป็นโซนพักผ่อนขนาดย่อมที่มีที่นั่งและต้นไม้ให้ร่มเงา

ควรเลือกพันธุ์ไม้ที่ทนทานต่อความร้อนและมลภาวะ เช่น ประดู่ ยางนา ชมพูพันธุ์ทิพย์ อโศกอินเดีย และหูกระจง เลือกพันธุ์ไม้ที่ให้ร่มเงาดีและไม่ผลัดใบมากเกินไป

หากเป็นพื้นที่สาธารณะ ต้องขออนุญาตจากหน่วยงานท้องถิ่นก่อน เช่น กรุงเทพมหานครหรือเทศบาลในพื้นที่ ควรตรวจสอบกฎหมายผังเมืองและข้อบัญญัติท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง

มีทั้งโปรแกรมฟรีเช่น SketchUp Free, QGIS สำหรับวางผัง และโปรแกรมมืออาชีพเช่น AutoCAD, Vectorworks, หรือ Revit สำหรับงานออกแบบละเอียด

ควรมีทางลาดแทนขั้นบันได ความชันไม่เกิน 1:12 พื้นผิวทางเดินต้องไม่ลื่น มีราวจับที่ความสูง 80-90 ซม. และมีที่นั่งพักทุก 30-50 เมตร

ควรแบ่งเป็น 4 โซนหลัก ได้แก่ 1) พื้นที่เงียบสงบสำหรับพักผ่อน 2) พื้นที่กิจกรรมกลุ่ม 3) สนามเด็กเล่น 4) พื้นที่อเนกประสงค์สำหรับจัดกิจกรรมชุมชน

ใช้ระบบน้ำอัตโนมัติที่ประหยัดน้ำ เลือกพันธุ์ไม้ท้องถิ่นที่ทนทาน จัดทำตารางบำรุงรักษารายเดือน และมีทีมงานดูแลอย่างต่อเนื่อง

เช่น สวนสาธารณะขนาดใหญ่ในกรุงเทพมหานครและต่างจังหวัด

ขึ้นอยู่กับขนาดและความซับซ้อน ขึ้นอยู่กับขนาดและความซับซ้อนของงาน โดยทั่วไปแล้วควรมีงบประมาณที่เพียงพอสำหรับวัสดุและค่าแรงงานที่เกี่ยวข้อง

ควรมีแสงสว่างเพียงพอ ติดตั้งกล้องวงจรปิด ตัดแต่งต้นไม้ไม่ให้บังทัศนวิสัย มีจุดแจ้งเหตุฉุกเฉิน และมีเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัย

ภูมิสถาปนิก นักออกแบบภูมิทัศน์ วิศวกรโยธา นักนิเวศวิทยาเมือง นักพฤกษศาสตร์ และนักออกแบบแสงสว่าง

ใช้วัสดุรีไซเคิล ระบบน้ำหมุนเวียน ระบบกักเก็บน้ำฝน หลีกเลี่ยงสารเคมี และเลือกพันธุ์ไม้ที่ใช้น้ำน้อย

ช่วงต้นฤดูฝน (พฤษภาคม-มิถุนายน) เหมาะสมที่สุดเพราะดินมีความชื้นเพียงพอสำหรับการปลูกต้นไม้ใหม่ และพืชจะเติบโตได้ดีในฤดูฝน

ควรมีห้องน้ำที่สะอาด พื้นที่จอดรถ จุดบริการน้ำดื่ม ที่นั่งพักผ่อน แผนผังสวน ป้ายข้อมูล และจุดเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต