Kunstzinnige vertaling: De kunst van literair vertalen in het Nederlands
Kunstzinnige vertaling is het vakmanschap van het overbrengen van literaire werken naar het Nederlands, waarbij niet alleen de letterlijke betekenis maar vooral de emotionele lading, stijl en cadans van het origineel behouden blijven. Het is een creatief proces dat taalvaardigheid combineert met artistiek inzicht en cultureel begrip.
Visuele Introductie
Verwachting
Toen ik voor het eerst een gedicht van een Vlaamse dichter in het Engels wilde vertalen, voelde ik een mengeling van opwinding en ontzag. Ik had altijd al een zwak gehad voor taal, maar dit was andere koek. Mijn boekenkast stond vol met vertaalde werken van grote dichters als bekende dichters, en ik vroeg me af of ik hun werk ooit recht zou kunnen doen in een andere taal. Ik koos een kort gedicht van De Coninck - iets met emotionele lading maar niet te complex. Terwijl ik een woordenboek en digitale vertaalmachine klaarlegde, voelde ik de spanning oplopen. Zou ik de typisch Nederlandse 'gezelligheid' in zijn woorden kunnen vangen in het Engels? Mijn handen trilden lichtjes toen ik aan mijn eerste vertaalpoging begon.
Onderdompeling
Het eerste wat me opviel was hoe elk woord een wereld aan betekenis met zich meedroeg. Ik zat uren te staren naar een enkele regel, op zoek naar dat ene Engelse woord dat precies de juiste klank en betekenis had. De typisch Nederlandse uitdrukkingen van De Coninck bleken een flinke kluif. Toen ik zijn regel 'het is alsof ik een stuk van mezelf kwijt ben' wilde vertalen, kwam ik erachter dat de letterlijke vertaling 'a piece of myself' in het Engels veel minder krachtig overkwam. Ik proefde aan verschillende formuleringen, rolde ze over mijn tong alsof het dropjes waren. Soms zuchtte ik gefrustreerd als een zin gewoon niet wilde kloppen in het metrum van het gedicht. Maar toen ik eindelijk die ene perfecte vertaling vond - 'it's like I'm missing a part of my very being' - voelde dat alsof ik een moeilijke puzzel had opgelost. Het was alsof ik even in het hoofd van de dichter mocht kijken.
Reflectie
Na het voltooien van mijn vertaling voelde ik me zowel uitgeput als intens voldaan. Wat me het meest raakte, was het besef hoezeer vertalen eigenlijk een daad van liefde is voor beide talen. Ik had niet alleen Engelse woorden gekozen die klopten, maar ook gevoeld welke woorden de juiste 'sfeer' hadden - net zoals je aanvoelt of iets 'gezellig' is of niet. Het mooiste moment kwam toen ik mijn vertaling voorlas aan een Engelstalige vriendin. Toen ze ontroerd reageerde op precies die ene strofe waar ik zo lang aan had gezeten, wist ik dat ik geslaagd was. Sindsdien kijk ik met andere ogen naar alle vertaalde boeken in mijn kast, met ontzag voor het vakmanschap dat erachter schuilgaat. En hoewel ik weet dat een perfecte vertaling niet bestaat, blijf ik het proberen - want zoals de beroemde Nederlandse vertaler een ervaren vertaler ooit zei: 'Vertalen is het enige leesbare soort schrijven.'
- Kies een kort literair werk dat je persoonlijk aanspreekt, zoals een gedicht van een Nederlandse of Vlaamse dichter dat je graag zou willen vertalen.
- Lees het origineel meerdere keren grondig door om de diepere lagen, thema's en emoties te begrijpen voordat je begint.
- Maak een eerste ruwe vertaling waarbij je je richt op de letterlijke betekenis, zonder je zorgen te maken over stijl of ritme.
- Verfijn je vertaling door te letten op ritme, klank en stijl. Experimenteer met verschillende formuleringen tot je de juiste toon te pakken hebt.
- Laat je vertaling een dag liggen en bekijk hem daarna met frisse ogen. Vraag eventueel feedback aan iemand met ervaring in vertalen of literatuur.
- Bezoek een literaire avond of lezing over vertalen, bijvoorbeeld bij een vertalersopleiding of literair centrum in je omgeving.
- Overweeg om je aan te sluiten bij het Nederlands-Vlaams Vertalersgenootschap om ervaringen uit te wisselen met collega-vertalers.
- Uitstekende beheersing van zowel de brontaal als het Nederlands
- Gevoel voor taal, ritme en stijl in beide talen
- Gedetailleerde naslagwerken
- Thesaurus voor synoniemen in beide talen
- Rustige werkruimte om je te concentreren
- Tijd en geduld voor het herschrijven en verfijnen
- Notitieblok of tekstverwerker voor aantekeningen
- Toegang tot literaire bronnen in beide talen
Kunstzinnig vertalen is geschikt voor alle leeftijden en vereist geen speciale fysieke inspanning. Wees je bewust van auteursrechten bij het vertalen van beschermde werken. Vertalingen van gevoelige thema's moeten met zorg en respect worden aangepakt. Voor mensen met dyslexie kunnen digitale hulpmiddelen zoals voorleessoftware ondersteuning bieden.